CHUYÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC CÔNG LẬP - TRUNG HỌC TƯ THỤC – TRƯỜNG TRUNG HỌC BÁN CÔNG- TRƯỜNG TRUNG HỌC ĐÔ THỊ – TRƯỜNG TRUNG HỌC TỈNH HẠT, trong nền Giáo Dục Miền Nam Việt Nam trước năm 1975.

 

CHUYÊN  TRƯỜNG TRUNG HỌC CÔNG LẬP  -  TRUNG HỌC TƯ THỤC – TRƯỜNG TRUNG HỌC BÁN CÔNG- TRƯỜNG TRUNG HỌC ĐÔ THỊ – TRƯỜNG TRUNG HỌC TỈNH HẠT, trong nền Giáo Dục Miền Nam Việt Nam trước năm 1975.

 

Trong thời Việt Nam Cộng Hoà, kể cả Đệ Nhứt và Đệ Nhị ̣ Cộng Hòa, hệ thống Giáo Dục Trường Công Lập do Ngân Sách Quốc Gia đài thọ tất cả chi phí xây dựng trường sở, tuyển dụng nhân viên quản lý và giảng day,..

TRƯỜNG TRUNG HỌC CÔNG LẬT:

Trước năm 1954, và trước khi Ông Ngô Đình Diệm được Quốc Trưởng Bảo Đại  bổ nhiệm làm Thủ Tướng ( 7/71954 Ngày Song Thất ),... thì Giáo Dục Trung Học Công Lập  do người Pháp để lại rất ít.  Chúng ta có thể kể lại như sau đây.  Ở Miền Trung  từ Bến Hải tới Phan Thiết chỉ có Trường Trung Học Công Lập ở  Thừa Thiên Huế â trường là Trường Quốc Học, dành cho Nam Sinh và Trương Đồng Khánh dành cho Nữ Sinh.

Ở Nam Kỳ Lục Tỉnh, thì có Trường Trung Học Pêtrus Trương Vĩnh Ký, dành cho Nam Sinh,;  Trường Nữ Trung Học Gia Long, , trước đó gọi là Trường Áo Tím danh cho Nữ Sinh, ; cả hai trường  nầy dành cho học sinh  ở Các Tỉnh Miền Đông gồm  Saì Gon, Chợ Lớn, GiaĐịnh, Biên Hoà, Thủ Dầu Một , Bà Rịa, Vũng Tàu,...

Ngoài hai trường nói trên, còn có hai Trường Trung Học  Công Lập  lớn ở hai Tỉnh lớn Miền Nam nữa ; một là Trường Trung Học Nguyễn Đình Chiểu, trước là Collegge De MyTho, ở Tỉnh Mỹ Tho,  dành cho Nam Nữ học sinh các Tỉnh Tân An, Mỹ Tho, Gò Công Bến Tre,..thứ hai là Trường Trung Học Phan Thanh Giản, ở Tỉnh Cần Thơ ,  trước đây là Collège De Can Thơ,  dành cho học sinh Nam Nữ ở các Tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh,  Cân Thơ, Châu Đốc, Long Xuyên, Rạch Giá, Hà Tiên, Sọc Trăng, Bác Liêu, Cà Mau,...

Trong thời Pháp Thuộc, nhà Cầm Quyền có mở những Trường Tây, dạy chữ Pháp, theo Chương Trình Giáo Dục Quốc Gia Pháp  như  Trường  Trung Học Pellerin ở Huế, Trường Trnng Học  Lyceé Jean Jacque Rousseau, thời còn Pháp thuộc là Lycée  Chasselout Laubat, và Trường Nữ Trung Học Lyceé  Marie Curie.  Trong thời Đệ Nhứt Cộng Hoà, một số trường Trường đổi thành tên Việt Nam như Lycée  Chasselout Laubat đổi thành Trường Trung Học Lê Quí Đôn,.. Trường Nữ Trung Học Lyceé  Marie Curie.  .được giữ nguyên tên cũ để vinh danh Nhà Bác Học  người Pháp  đã cống hiến nhiều cho khoa học .  Tất cả các trường Trung học nầy sau đó vẫn được tiếp tục dạy Chương Trình Pháp, dùng tiếng Pháp làm chuyển ngữ, và có qui chế như Tư Thục, và học sinh phải đóng học phí rất cao,...

TRƯỜNG TRUNG HỌC TƯ THỤC, hay TRƯỜNG  TƯ,...

Theo thời gian, dân số tăng, kéo theo số trẻ em cần đi học tăng, .hệ thống Trường Công Lập, do chánh quyền lập ra, không đủ thoả mản nhu cầu của số học sinh càng ngày càng tăng,.. nên hệ thống trường tư hay Tư Thục Trung Học ra đời.  Chánh phủ khuyến khích những người có trình độ, có tiền của,.. bỏ vốn, bỏ tiền của,  đất đai, ...ra xây cất trường học, thu nhận học sinh,... theo học và học sinh phải đóng tiền để cho trừơng trang trãi các chi phí,.... để học sinh có một chương trình học tập tốt, sau đó thi thi lấy văn bằng,... như học sinh các Trường Công Lập,...

Trong lịch sữ Giáo Dục Miền Nam, các trường tư, như Tư Thục Nguyễn Văn Khuê ,Tư Thục Huỳnh Khương Ninh, Tư Thục Vương Gia Cần, Tư Thục Lê Bá Cang,... ở Sài Gòn hay Tư Thục Thanh Tiến ở Tân An,... hay Tư Thục Sĩ Tải ở Bà Rịa, Phước Tuy,... và nhiều nơi nữa,.... đã góp phần giảỉ quyết số học sinh, không vô được trường Công Lập sau một cuộc thi tuyển,... học có nơi học tập và trở thành những công dân trí thức, nhiều người là những nhân tài, làm được nhiều việc quan trọng trong việc kiến thiết quốc gia,... Chánh quyền, cấp giấy phép mở trường, miễn các sắc thuế để các Tư Thục kinh doanh theo khuôn khổ và trong sự thanh tra nghiêm nhặc của chánh quyền các cấp,..

Các tôn giáo lớn, các Dòng Tu của Thiên Chúa Giáo La Mã, như Dòng Mến Thánh Giá, Dong Thánh Phao Lồ, Dòng Đồng Công , Dòng La San ,....hay những Bang Hội của Người Việt  gốc Hoa  như Phược Kiến, Triều Châu, ...  ở rất nhiều địa phương cũng mở ra những Tư Thục lớn ở Sài Gòn và các Tỉnh  , nhiều lắm, kể không hết,..

Riêng ở Tỉnh Phước Tuy, tại hai xã  là nơi định cư của đồng bào Thiên Chúa Giáo La Mã  ( Người ta thường là  Đồng  Bào Công Giáo di cư  năm 1954 ) ; ở  Xã Bình Giã , Quận Đức Thạ̣nh có 3 Họ Đạo  thì có 2 Họ Đạo có Tư Thục Trung Học , đó là  Tư Thục Trung Học Tiến Đức  do Linh Mục Trần Duy Đông  làm Hiệu Trưởng và thứ hai là Tư Thục Trung Học Hồng Lĩnh   do Linh Mục Trần Đình  Trọng   làm Hiệu Trưởng,  vài năm trước 1975,  trường nầy có các lớp Đệ Nhị Cấp. ; ở Xã thứ hai  là Phước Tỉnh, Quận Long Điền,  nơi định cư của Đồng  Bào Công Giáo di cư  năm 1954, sống với nghề đánh cá ở bên bờ biển giữa Vũng Tàu và Long Hải,... cũng có  hai  Tư Thục Trung Học,  đó là Tư Thục Trung Học Thánh Giu Se và Tư Thục Trung Học Mẫu Tâm,...

..Đặc biệt , ở Sài Gòn, ngoài  các  Trường Trnng Học  Lyceé Jean Jacque Rousseau, thời còn Pháp thuộc là Lycée  Chasselout Laubat, và Trường Nữ Trung Học Lyceé  Marie Curie, còn  có những Tư Thục dạy Chương Trình Pháp  như Các Trường  thụôc Hệ Thống Lan San Tabert của Thiên Chúa Giáo La Mã, .... hay đặc biệt hơn nữa ,  École Fraternité của Người Việt Gốc Hoa  ở Chợ Lớn,  (sau  nầy, thời kỳ Đệ Nhứt Cộng Hoà đổi thành “ Bác Ái Học Viện “  )  . vừa có dạy Chương Trình Pháp và vừa có Chương Trình  Trung Học Dân Quốc do  Đài Loan yễm trợ,...

 

TRƯỜNG TRUNG HỌC BÁN CÔNG

. Nhiều nơi, số học sinh ít, nên sự đóng góp của họ không đủ để lo hết các chi phí, thì Bộ Quốc Gia Giáo Dục phối hợp với Chánh Quyền Địa Phương, lập ra hệ thông Trường Bán Công; theo đó, Chánh Quyền lo xây cất trường sở, Bộ QGGD lo củ người quản lý, và giảng dạy, phụ huynh học sinh gó tiền trả học phí để đài thọ chi phí,... Tôi xin đơn cử ở Tỉnh Phước Tuy, tôi biết rõ, khi tôi tới gia nhập vào ngành ̀ giáo dục trung tiểu học từ năm 1962,.... tới sau nầy,... Lúc đó, ở tại Xã Phước Lễ, Bà Rịa, xã Tỉnh Lỵ của Tỉnh Phước Tuy, ngoài Trường Trung Học Công Lập, có tên là Trung Học Châu Văn Tiếp và các Trường Tiểu Học ở các địa phương, nhưng không giải quyết hết các học sinh cần đi học trong vùng,... nên có Tư Thục Tiểu Học QUÍ HẠNH, của các Dì Phước trong Dòng Tu Thánh Phao Lồ Bà Ṛịa, xây dựng và quản lý,... về phần giáo dục trung học, để giái quyết số học sinh không trúng tuyển vào Trừơng Trung Học Châu Văn Tiếp qua một cuộc thi tuyển khó khăn, vì số lớp mở ít mà số học trò dự thi quá đông,... thì ở Bà Rịa có 2 Tư Thục Trung Học  lo cho số học sinh không vô được trường công, (cần phải đi học, vì họ còn trẻ quá , 11 hay 12 tuổi,...) , một là Tư Thục Minh Phung, do Họ Đạo Bà Rịa thành lập, để giúp đở cho các học sinh thuộc gia đình Thiên Chúa Giáo... vâ một là Tư Thục Trung Học  Sĩ Tải do ông Hồ Đắc Thăng làm Hiệu Trưởng; người địa phương thường gọi ông là Ông Cử, vì ông là người Tốt Nghiệp Cử Nhân Văn Chương Pháp ở Đại Học Sorbonne, Paris, .... và Tư Thục Trung Học Sĩ Tải được dân chúng gọi thân thương là Trường Ông Cử, cái đặc biệt là đồng phục của nữ sinh Tư Thục Trung Học Sĩ Tải là áo bà ba trắng, quần đen,... Hai Tư Thục trong Xã Tỉnh Lỵ Phước Lễ đã giúp giải quyết vấn đề học tập cho những học sinh không trúng tuyển vô trường công,....có nơi học tập,... Tội nghiệp, các học sinh ở xa hơn như Long Điền, Đất Đỏ, Phước Hải, ... các nơi khác không có Trường Trung Công Lập, ... họ phải đi học Tư Thục ở Sài Gòn hay Bà Rịa,... vừa tốn tiền ăn ở nhà trọ, lại phải đóng tiền học phí nữa,... Để giải quyết bài toán đó, ở 2 địa phương có đông dân và nhiều học sinh như Đất Đỏ và Phước Hải, ... Bộ QGGD và chánh quyền địa phương thành lập ra 2 Trừơng Trung Học Bán Công để thoả mản nhu cầu học tập của học sinh nơi đó. ..
. Ở Quân Lỵ Đất Đỏ, một trường được thành lập với tên Trường Trung Học Bán Công NGUYỄN DU, mà người bỏ nhiều công trong việc giảng dạy và điều hành trường là Ông Huỳnh Văn Trưng, ông có nhiều năm là Nghi Viên Đôi Đồng Tỉnh, Tỉnh Phước Tuy, trường cũng mở lần lượt từ Lớp Đệ Thất, Đệ Lục, Đệ Ngũ, Đệ Tứ hay Lớp 6/7/8/9 theo hệ 12 năm. ... Ở cách đó 11 km về hướng biển Nước Ngọt, có một làng chài khá đông dân, người dân hiếu học, nhiều Thân Hào Nhân Sĩ muốn có nơi học tập cho con cháu khỏi phải đi xa, .... nên Trừơng Trung Hoc Bán Công LÊ VĂN DUYỆT ra đời,... Cũng như Trường Trung Học Bán Công NGUYỄN DU, ở Đất Đỏ, Trừơng Trung Hoc Bán Công LÊ VĂN DUYỆT ở Phước Hải cũng mở lần lượt từ Lớp Đệ Thất, Đệ Lục, Đệ Ngũ, Đệ Tứ hay Lớp 6/7/8/9 theo hệ 12 năm.  Sở dĩ Trường  nầy có tên là Trừơng Trung Hoc Bán Công LÊ VĂN DUYỆT vì Ban Tế Tự Lăng Ông Bà Chiểu, đã góp phần rất lớn trong việc xây dựng trường, nên “ Hội Đồng Quản Trị “  dùng tên đó để ghi ơn  Ban Tế Tự,....

Ở Quân Long Điền, do số học sinh càng ngày càng đông, quí vị thân hào nhân sĩ trong vùng phôi hợp với một số giáo chức... tiến hành lập ra Trương Trung Học Bán Công Phạm Hữu Chí,.. Trường sở nằm cạnh bên Khu Học Đường Long Điền, cánh bên đường  Tỉnh Lộ từ Bà Rịa đi qua Đất Đỏ, Xuyên Mộc,... Ngôi Trường mang tên  một Vị Bác Sĩ Y Khoa, người gốc Long Điền được  giới Y Khoa  Pháp Việt rất ngưỡng mô, Đó là Bác Sĩ PHẠM HỮU CHÍ,    Tên vị bác sĩ nầy được đặt tên cho nhiều Bịnh Viện    ( ví dụ Binh Viện Bà Rịa,  Bịnh Viện Biên Hoà ) , ....  và tên những con đường trước Bịnh Viên (  như ở con đường bên hông Bịnh Viện Chợ Rẩy,,,  )

Trường Trung Học Bán Công PHẠM HỮU CHÍ, hoạt đông một thời gian thì  được chuyển thành TRƯỜNG Trung Học Long Điền, đó là TRƯỜNG Trung Học Công Lập ở Quận Long Điền, Tỉnh Phước Tuy,...

              Khoảng đầu thập niên 1970, học sinh các Tư Thục trong Tỉnh Phước Tuy, như Minh Phụng, Sĩ Tải,... ở Bà Rịa; Tấn Đức, Hồng Lĩnh,.. ở Bình Giã; Mẫu Tâm, Thảnh Giu Se ??, Tân Phước,... ở Phứơc Tỉnh,... và Các Trường Trung Học Bán Công Nguyễn Du ở Đất Đỏ, Trường Trung Học Bán Công Lê Văn Duyệt ở Phước Hải,... học xong Lớp Đệ Tứ hay Lớp 9/12 theo Hệ Thống Giáo Dục 12 năm, ... không có trừơng lớp học để học tiếp,... Để giải quyết ̣ vấn  đề trên,, .... Trừơng Trung Học Bán Công HUỲNH TỊNH CỦA  Phước Tuy ra đời để có chỗ cho học sinh trong Tỉnh Phước Tuy tiếp tục học lên Đệ Nhị Cấp, để thi Tú Tài, rồi xa hơn nữa,... là vô Đại Học,... Như vậy, Trừơng Trung Học Bán Công HUỲNH TỊNH CỦA là một trường trung học Bán Công chỉ dạy các lớp Đậ Tam, Đệ Nhị hay Lớp 10/12 hay11/12,.. mà thôi,.. Trường không có Lớp Đệ Nhứt hay Lớp 12/12 vì khi học sinh học hết Lớp Đệ Nhi hay Lớp 10/12 hay11/12,., thi đậu Tú Tài Phân I, thì họ được đương nhiên nhận vô học Lớp Đệ Nhứt hay Lớp 12/12 của Trường Trung Học Châu Văn Tiếp ( những năm đầu thập niên 1970, học sinh ở Thị Xã Vũng Tau, sau khi có bằng Tú Tài Phần I, cũng phải qua học Lớp Đệ Nhứt hay Lớp 12/12 của Trường Trung Học Châu Văn Tiếp vì Trường Trung Học Vũng Tàu không đủ người đi học để Bộ QGGD cho mở Lớp 12/12 ) .

 

TRƯỜNG TRUNG HỌC ĐÔ THỊ – TRƯỜNG TRUNG HỌC TỈNH HẠT,

 

Một hình thức Trường học nữa,  ngoài  Trường Công Lập. Tư Thục  , và Trường Bán Công được nói trên,...một hình thức  Trường học nữa được thành lập  là Trường Đô Thị  hay Trường Tỉnh Hạt,.. đúng hơn là Trường Trung Học Đô Thị ở Thủ Đô Sài Gòn  và Trường Trung Học Tỉnh Hạt,ở các tỉnh....

Hệ thống trường nầy  được  nổi lên ở  do hoàn cảnh lịch sử đưa đẩy, và nhờ quan niệm nầy mà  Hệ Thống Giáo Dục Trung Học Việt Nam Cộng Hoà phát triển rất mạnh từ những năm trong thập niên 1970. Hệ Thống Trường Trung Học  Đô Thị ở Thủ Đô Sài Gòn và là Trường Trung Học Tỉnh Hạt ở các tỉnh được tự phát ở vài địa phương, rôi cuối cùng Bộ Quốc Gia Giáo Dục chấp thuân,...

Trong thời Chiến Tranh, Ngân Sách dành cho giáo dục không nhiều, trong khi  Chính Sách Ấp Chiến Lược, Chánh Sách Ấp Tân Sinh, Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn  ,... khiến cho Viện Trợ Mỹ chỉ lo  đài thọ việc phát triền, xây cất trường học ở  nông thôn, ở Âp Chiến Lược,.. ở nông thôn,.... và bỏ mặc  chuyện giáo dục, nói rõ hơn, chuyện xây đựng trường sở  ở các vùng “đô thị”, thành phố, thì.... “ để đó đã, lo  cho nông thôn trước...”

... Trong quan niệm đó mà  không có ngân sách để mở thêm trường, phát triên giáo dục ở Đô Thành hay các Tỉnh ly,... trong khi các trường Trung Học nông thôn, thuộc các quận xa, được viện trợ My qua Chính Sách Ấp Chiến Lược, Ấp Tân Sinh, Xây Dựng Nông Thôn ,....có kinh phí xây thêm trường, mở thêm nhiều lớp,..

Mỗi năm, các Trường Trung Học được mở rất nhiều lớp ở các quận nông thôn,  số lớp Đệ Thất, hay lớp 6/12 sau nầy ở các  quận trong vùng nông thôn được mở ra mà KHÔNG CỎ ĐỦ SỐ HỌC TRÒ ghi danh,..trong khi các Trường Trung Học ở Sàì Gòn hay  Các Trường Trung Học lớn ở các tỉnh, số lớp  được cho phép mở ra rất ít,  mà số học sinh rất nhiều do dân số tăng ;... cho nên trong  kỳ thi tuyển vô Lớp 6/12 rất ..nhiêu khê,  một có thể tranh đấu với vai chục người,...

Xin đơn cử  ở Tỉnh Phước Tuy; Trường Trung Học Châu Văn Tiếp ở Tỉnh Lỵ Phước Lễ, Bà Rịa, Niên Khóa 1969- 1970 được cho phép mở ra sáu (6 )  Lớp 6/12, lớp đầu Bậc Trung Học.; số học sinh ghi danh dự thi lên tới co số  gần ba ngàn   , trong khi đó số học sinh  dự tuyển chỉ có 6 lớp X 50 hoc sinh mỗi lớp  = chỉ có 300  …  (  Năm đó, vài tháng sau,, Nha Trung Học  thuộc Bộ   QGGD  cho nhận thêm  1 lớp , được thêm  50 học sinh nữa, trong danh sách được sắp hạng   trong kỳ thi  lúc trước,.... )

Trong khi đó, ở Quân Đất Đỏ, cách Bà Rịa 11 ki lô mét,   Trường Trung Học Đất Đỏ ở Nông Thôn, theo chánh sách ,... được phép mở 5 lớp 6/12, nhưng  số học trò nộp đơn xin nhập học  chưa đầy 3 lớp .. nên ai nạp đơn xin nhập học đều được chấp nhân, khỏi phải thi,....

Do sự kiên đó mà số hóc sinh ở Bà Rịa, không trúng tuyển qua kỳ thi tuyển vô Lớp 6/12 vừa qua, nay  thì chạy xuống nạp đơn xin vô Lớp 6/12 Trường Trung Học Đất Đỏ,... rồi tìm cách ...” chuyển trường” về lại Bà Rịa,... Nhiều học trò là con của Quân Nhân và Công Chức, có giấy tờ , Sự Vu Lịnh,...”thuyên chuyển từ Quận Đất Đỏ” , chuyển công tác về Bà Rịa nên đem con theo và... các học sinh đó được... chuyển trường vô học Trường Trung Học Châu Văn Tiếp Phước Tuy,..  Nhiều chuyện rắc rối xảy ra từ những chuyện nầy,...

Lúc đó, ở Đô Thành Sài Gòn,  số học trò tới tuổi vô lớp Đệ Thất hay 6/12  rất nhiều mà số  học trỏ được nhân vô Trường Trung Học Công Lập  rất ít,.... Phong trào Thanh Niên  trong Chương Trình Phát Triển Quận 8 Sài Gon, có sáng kiến vận động  Phụ Huynh Học Sinh đóng góp “ Xây Trường để con em họ học hành”,... Cứ 100 Phụ Huynh Học Sinh góp tiền xây dựng và trang bị đu chỗ cho  một phòng học, thì 100 học sinh  tốt nghiệp Bậc Tiểu Học được nhập học Lớp  Đệ Thất hay Lớp 6/12 của Bậc Trung Học  Đệ Nhứt Cấp miễn phí như đi học ở Trường Trung Học Công Lập ; họ con hi vọng học miễn phí  tới 7 năm Trung Học cho tới  lúc thi Tú Tài Toàn Phần  (  một phòng học 50 học sinh, học 2 buổi sáng chiều là 50 x 2 lớp   = 100  học sinh ) .  Nơi nào có phòng học,thì  Bộ QGDG  cử người tới quản lý, thường là vị Hiệu Trưởng Trường Tiểu Học  sở tại kiêm nhiệm, và bổ nhiệm giáo chức tới giảng dạy,....

Thấy Trường Trung Học Đô Thị trong Chương Trình Phát Triển Quân 8 ra đời , cảc Trường Tiêu Học khác trong Đô Thành Saiì Gòn làm theo và hàng chục Trường Trung Học .Đô Thị xuất phát từ các Trường Tiểu Học đi lên,...Danh Sách các trương loại nầy nổi lên thành phong trà, giải quyết được vấn đề học sinh trung học trong thành phố,...

Theo phong trào đó, các tỉnh làm thêo nên rất nhiều Trường Trung Học Tỉnh Hạt ra đời   Trong Tỉnh Phước Tuy, các trường Trung Học ở Long Hải, Hoà Long, Chu Hải,... ra đời  trong phong trào nầy,.....